पंतप्रधान विश्वकर्मा योजना (PM Vishwakarma Yojana)
पंतप्रधान विश्वकर्मा योजना १७ सप्टेंबर २०२३ रोजी सुरू करण्यात आली. भारतातील पारंपारिक कारागीर आणि शिल्पकार (artisans) यांना सशक्त करणे, त्यांना ओळख मिळवून देणे आणि त्यांच्या उपजीविकेच्या साधनांचे आधुनिकीकरण करणे हा या योजनेचा मुख्य उद्देश आहे.
१. योजनेची मुख्य उद्दिष्ट्ये आणि तरतूद
| घटक | तपशील |
| उद्देश | हस्तकला आणि कौशल्य-आधारित कामात गुंतलेल्या कारागीर आणि कारागिरांना सक्षम करणे. |
| आर्थिक तरतूद | २०२३-२४ ते २०२७-२८ या ५ वर्षांसाठी ₹ १३,००० कोटी |
| लाभार्थी | फक्त २ वर्षांत ३० लाखाहून अधिक लाभार्थ्यांची नोंदणी झाली आहे. |
| लक्ष्य | असंघटित क्षेत्रात काम करणाऱ्या, पारंपारिक ‘विश्वकर्मा’ संबोधल्या जाणाऱ्या कारागीरांना प्रशिक्षण, आर्थिक मदत आणि आधुनिक साधने उपलब्ध करणे. |
| समावेशकता | महिला, अनुसूचित जाती (SC), अनुसूचित जमाती (ST) आणि अपंग लोकांचा समावेश सुनिश्चित करणे. |
२. प्रमुख लाभ आणि मदत
या योजनेद्वारे लाभार्थ्यांना खालील महत्त्वपूर्ण मदत पुरवली जाते:
| मदतीचा प्रकार | तपशील |
| ओळखपत्र | विश्वकर्मा प्रमाणपत्र आणि ओळखपत्र प्रदान केले जाते. |
| कौशल्य विकास | आधुनिक साधने आणि तंत्रांचे प्रशिक्षण दिले जाते. |
| प्रशिक्षण भत्ता | प्रशिक्षण कालावधी दरम्यान दररोज ₹ ५०० चा भत्ता दिला जातो. |
| टूलकिट प्रोत्साहन | साधने खरेदी करण्यासाठी ₹ १५,००० चे ई-व्हाउचर दिले जाते. |
| डिजिटल प्रोत्साहन | प्रत्येक १०० डिजिटल व्यवहारांसाठी, प्रति व्यवहार ₹ १ प्रोत्साहन (कमाल दरमहा). |
| मार्केटिंग सपोर्ट | क्वालिटी सर्टिफिकेशन, ई-कॉमर्स प्लॅटफॉर्म आणि मेळे/व्यापार प्रदर्शनांमध्ये सहभाग घेण्यासाठी सुविधा. |
३. कर्ज सुविधा (आर्थिक सहाय्य)
व्यवसाय वाढवण्यासाठी कारागीरांना अतिशय कमी व्याजदरात तारण-मुक्त कर्ज (Guarantee-free loan) दिले जाते:
- सवलतीचा व्याजदर: ५%
- पहिला हप्ता: ₹ १ लाख, १८ महिन्यांत परतफेड करायची आहे.
- दुसरा हप्ता: ₹ २ लाख, ३० महिन्यांत परतफेड करायची आहे.
४. पात्रता निकष
पंतप्रधान विश्वकर्मा योजनेसाठी अर्जदाराने खालील निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:
- वय: किमान १८ वर्षे पूर्ण असावे.
- पारंपरिक काम: १८ पारंपारिक कुटुंब-आधारित कामांशी संबंधित असावा (उदा. दगडी बांधकाम, सुतारकाम, लोहारकाम, मातीकाम इ.).
- नोकरीचा प्रकार: असंघटित क्षेत्रात कार्यरत किंवा स्वयंरोजगार असावा.
- सरकारी लाभ: अर्जदाराने गेल्या ५ वर्षांत अशाच प्रकारच्या कोणत्याही सरकारी कर्ज योजनेचा लाभ घेतलेला नसावा.
- नोंदणी: कॉमन सर्व्हिस सेंटरमध्ये आधार प्रमाणीकरणाद्वारे नोंदणी करावी लागेल.
व्हाटसऍप ग्रुप जॉईन करा